Khi người dùng Windows đột nhiên phát hiện các tập tin quan trọng biến mất khỏi màn hình máy tính sau khi tương tác với OneDrive, nguyên nhân thường bắt nguồn từ cách mà dịch vụ đám mây của Microsoft tích hợp sâu vào hệ điều hành. Sự chuyển dịch tự động và gần như vô hình sang hình thức lưu trữ dựa trên đám mây này đã và đang gây ra những phản ứng gay gắt từ phía người dùng, những người cho rằng tính năng này thiếu trực quan và trong một số trường hợp nghiêm trọng, nó còn trực tiếp xóa bỏ các dữ liệu được lưu trữ cục bộ trên máy tính của họ.
Cơ chế hoạt động gây tranh cãi của OneDrive trên Windows
OneDrive, nền tảng lưu trữ đám mây tích hợp sẵn của Microsoft, được nhúng sâu vào Windows và được định vị là một phần trung tâm trong hệ sinh thái đám mây của công ty. Khi các bản cập nhật Windows hoặc các cài đặt mới kích hoạt tính năng “Sao lưu” (Backup) của nó, dữ liệu được lưu trữ trong các thư mục quen thuộc như Desktop (Màn hình chính), Documents (Tài liệu) và Pictures (Hình ảnh) có thể tự động bị di chuyển sang các máy chủ của Microsoft. Điều đáng nói là quá trình này đôi khi diễn ra mà người dùng hoàn toàn không nhận thức được chuyện gì đang xảy ra với dữ liệu của mình.
Mặc dù quy trình này được Microsoft tiếp thị như một biện pháp an toàn để bảo vệ dữ liệu, nhưng các nhà phê bình cho rằng thiết kế và hành vi mặc định của nó đang làm suy yếu quyền kiểm soát của người dùng thay vì tăng cường sự tiện lợi. Jason Pargin, một tác giả và nhà bình luận, đã mô tả vấn đề này trong một video lan truyền rộng rãi trên mạng. Ông cho biết sẽ có lúc máy tính của bạn tự cập nhật để bắt đầu sử dụng OneDrive, và bạn sẽ không nhận được bất kỳ cảnh báo bằng ngôn ngữ dễ hiểu nào hay tùy chọn từ chối, hệ thống cứ thế tự động thực hiện. Đến một lúc nào đó, bạn sẽ nhận thấy nó đang âm thầm tải mọi thứ trên máy tính của bạn lên máy chủ của Microsoft.
Ông nói thêm rằng nhiều người dùng chỉ nhận ra điều gì đang xảy ra khi OneDrive bắt đầu tiêu tốn một lượng lớn băng thông mạng hoặc thông báo hết dung lượng lưu trữ. Tuy nhiên, khi người dùng cố gắng ngăn chặn quá trình này, tình hình có thể trở nên tồi tệ hơn. Pargin giải thích rằng những người dùng cố gắng tắt tính năng sao lưu của OneDrive có thể phát hiện ra rằng mọi thứ trên máy tính của họ đã biến mất. Tất cả đã bị Microsoft xóa bỏ khỏi máy. Và trên màn hình nền giờ đây trống trơn của bạn sẽ chỉ còn lại một biểu tượng nhỏ trêu ngươi với dòng chữ: “Tập tin của tôi ở đâu?” (Where are my files?).
Vấn đề này bắt nguồn từ cách OneDrive xử lý việc đồng bộ hóa giữa đám mây và hệ thống cục bộ của người dùng. Việc tắt tính năng “Sao lưu” của OneDrive mà không khôi phục hoặc di chuyển các bản sao cục bộ một cách rõ ràng, trong một số trường hợp, có thể dẫn đến việc các tập tin bị xóa khỏi cả hai môi trường. Pargin lưu ý rằng cách duy nhất để xóa tập tin khỏi OneDrive mà không xóa chúng khỏi máy tính là phải làm theo một hướng dẫn chi tiết từng bước. Ông cáo buộc Microsoft cố tình chôn vùi các nút điều khiển cần thiết sâu bên trong các menu, khiến không có cách nào trực quan để thực hiện việc này.
Lời khuyên để tránh mất dữ liệu và sự phụ thuộc vào tự động hóa
Mô hình này phản ánh những lo ngại thường được nêu ra trong cộng đồng về “dark patterns” (mô hình đen tối), một thuật ngữ mô tả các lựa chọn thiết kế nhằm thúc đẩy hoặc gây áp lực buộc người dùng thực hiện các hành động mà họ có thể không muốn. Một số người dùng thậm chí còn ví trải nghiệm này giống như bị mã độc tống tiền (ransomware): dữ liệu dường như bị “khóa” phía sau một dịch vụ mà họ không cố ý kích hoạt và dịch vụ này trừng phạt các nỗ lực muốn thoát khỏi nó.
Những sự thất vọng này xuất hiện trong bối cảnh rộng lớn hơn về việc Microsoft ngày càng phụ thuộc vào tự động hóa và trí tuệ nhân tạo (AI) trên toàn bộ các công nghệ của mình. Công ty gần đây đã tiết lộ rằng khoảng 30% mã nội bộ của họ hiện được viết bởi các mô hình ngôn ngữ lớn, với một số dự án dựa hoàn toàn vào đầu ra do AI tạo ra. Giám đốc điều hành Satya Nadella đã công khai kêu gọi các nhà phát triển ngừng dán nhãn nội dung như vậy là “rác” (slop), đồng thời khẳng định rằng các công cụ này cải thiện năng suất và chất lượng mã.
Đối với các nhà phê bình, sự phụ thuộc ngày càng tăng của Microsoft vào tự động hóa thiếu minh bạch – cả trong phát triển hỗ trợ bởi AI và trong thiết kế sản phẩm – cho thấy sự hội tụ giữa sự tiện lợi và quyền kiểm soát không phải lúc nào cũng có lợi cho người dùng. Lịch sử lâu dài của công ty trong việc liên kết chặt chẽ các thành phần phần mềm, từ trình duyệt Internet Explorer đến các hệ thống xác thực Windows, tiếp tục định hình nhận thức về lòng tin của khách hàng.
Đối với những người dùng muốn có toàn quyền kiểm soát dữ liệu của mình, Pargin và những người khác khuyên nên tránh hoàn toàn việc đồng bộ hóa tập tin ở cấp hệ thống. Khuyến nghị của chúng tôi là hãy tắt OneDrive ngay khi bạn bắt đầu sử dụng một máy tính Windows mới. Tuy nhiên, như đã lưu ý trước đó, Microsoft đôi khi có thể “cố chấp” kích hoạt lại nó sau một bản cập nhật hệ điều hành lớn. Ngay cả quy trình thiết lập Windows ban đầu hiện nay cũng yêu cầu đăng nhập bằng tài khoản Microsoft, khiến các quy trình làm việc truyền thống chỉ dùng tài khoản cục bộ trở nên gần như không thể. Hệ điều hành cũng tiếp tục hiển thị nội dung quảng cáo, các ứng dụng đi kèm và các lời nhắc định kỳ đăng ký dịch vụ đám mây. Những tính năng này có thể củng cố hệ sinh thái của Microsoft, nhưng cũng đặt ra những câu hỏi dai dẳng về quyền tự chủ của người dùng và đối với nhiều người dùng lâu năm, chúng đơn giản là gây phiền nhiễu trong hệ điều hành máy tính để bàn phổ biến nhất thế giới.